Le Rëgn de Fanes

Le film y la liënda

Chësc film original ladin é le früt dla colaboraziun danter Susy Rottonara (da La Ila), Roland Verra (da Urtijëi) -intendënt dles scores ladines tla provinzia da Balsan- y Hans Peter Karbon (da S.Cristina) y nasc da na gran pasciun por la munt y por les liëndes ladines.

Le film rapresënta üna dles liëndes plü conesciüdes y consistëntes tla tradiziun orala ladina dles Dolomites, chëra che reverda le mitich rëgn de Fanes.

Al dedaincö se referësc l'inom Fanes a n raiun danter Val Badia y Ampëz y alda dessigü pro les muntes plü beles tla Ladinia. Tla liënda se referësc Fanes a n raiun plü ampl, che ne mostra nia sö confins definis, aladô dles concuistes de süa popolaziun a chëra che an ti dijô Fanes.Tl film él gnü rielaborè le material legendar badiot-ampezan, che trata di avenimënć lià diretamënter al rëgn de Fanes inće da n punt d'odüda geografich. La rielaboraziun filmica se basëia sön la versciun tlassica dal liënda de Fanes, sciöche ara vëgn dant tla tradiziun orala ladina, te n cheder simbolich-mistich adöm cun elemënć realistics aladô de esigënzes dramaturgiches. Porater an orü caraterisé deplü figöres cun na azentuaziun dla teatralité. Le punt fondamental tla analisa critica de chësta liënda é costituì dala mancianza de n test original. Le material legendar é gnü portè inant oralmënter por secui alalungia y é insciö gnü en contat cun influsc culturai desvalis. I tesć de Wolff va zeruch a na recoiüda de testimonianzes orales tles valades ladines dolomitiches y mostra sö la presënza de deplü stratificaziuns culturales -dantadöt l'influs dl Minnesang- che se à moscedè tl curs de tröć agn de trasmisciun orala. Insciö devënta i stüdi sön chësta liënda plütosc complicà y ne impormët nia na inrescida filologica direta por la mancianza de tesć primars. De conseguënza é gnüdes tutes in conscideraziun dütes les ipoteses formulades sön la liënda da critics desvalis, dantadöt tignan cunt che an ne se dà nia jö cun n material storich. Le zënter dla liënda raprejentada tl film é costituí dala tematica dla sëi de podëi y de richëza dl re de Fanes che porta ala fin de sò rëgn y ala mort de süa fia, la prinzëssa combatënta Dolasila.

Les figöres è in pert realistiches -le re y la regina de Fanes, Dolasila y Lujanta, Ey de Net, le prinz di Cajutés y deplö comparses-y in pert suranaturales -le striun Spina de Mul, la stria Tsicuta, les Mjanines (na sort ne ninfes), i Salvans (jënt salvara), i zbergli y le variöl.

FANES - Poem Musical

Premiere tl ann dla promatlaziun dles Dolomites patrimone dl’ umanité da pert dl’ UNESCO

Le poem epich é de Roland Verra y les musighes originales de Susy Rottonara. La usc dl autur instës porta dant la cuntia mitica dla liënda de Fanes te 32 composiziuns poetiches cun na sintida azentuaziun lirica sotrissada da melodies arcaiches portades dant en pert dal cor –dô le model dl cor te süa funziun de comentar tla tragedia greca– y dala usc de sopran dla prinzëssa Dolasila. La premiere dl poem musical, a chëra che al à tut pert tröć aturs y comparses dl post, é stada ai 11 d’ agost 2009 al Lech da Sompunt (Badia) sot le crëp de Gherdenacia. Le popul de Fanes vir tla pêsc cina che sò ultim re le condüj ala revina a gauja de süa ambiziun. Les figöres soranaturales sciöche Spina de Mul, gnü fora da n ciarü misterius, fej strinëć tla scurité, fajan n contrast dër sterch al’ armonia cun la natöra rapresentada dala Regina de Fanes. Les batalies danter i soldas de Fanes y i nemisc vëgn sotrissades da efeć particolars de iluminaziun y sonorisaziun. La stria Zicuta y i salvans dl’ Aurona comparësc tl bosch sot a n crëp dlungia le lech slominënt sciöche l’ or. Ala fin pêl che la profezia dl tëmp impormetü portes nöia speranza al Rëgn de Fanes, mo canche al comparësc les Ganes tl chit dl’ ultima scena vëgn düt recondüt a n record pordü te n some.

Le laûr comples y sperimental è caraterisé da da na gran potënza evocativa y elemënć simbolics tla dinamica dles scenes adöm a efeć particolars de iluminaziun dl lech y dl bosch, che vëgn valorisà dal’ atmosfera unica dl “genius loci”, la cornisc naturala dles Dolomites.

Fotos dla premiere: ciara sot a “Lia Culturala Fanes”